Türkiye'de her yıl on binlerce çalışan mobbinge maruz kaldığını bildirmektedir. Psikolojik baskı, dışlanma, küçük düşürme ve sistematik yıldırma olarak tanımlanabilen mobbing; iş hukukunda ciddi hukuki sonuçlar doğurmakta, tazminat ve iş sözleşmesinin haklı nedenle feshi hakkını beraberinde getirmektedir.
Mobbing Nedir?
Mobbing (işyeri zorbalığı), bir çalışana yönelik sistematik, süregelen ve kasıtlı psikolojik baskı uygulanmasıdır. Tek bir olay mobbing sayılmaz; belirli bir süre boyunca tekrarlanan davranışlar bütününü kapsar. Yargıtay kararlarına göre mobbingin varlığı için en az 6 ay süren sistematik bir baskının varlığı aranmaktadır.
Mobbing Davranışlarına Örnekler
- Çalışanın yeteneklerini aşan veya anlamsız görevler verilmesi
- Toplantılara çağrılmama, bilgi akışından koparılma
- Sürekli eleştirilme, aşağılanma veya küçük düşürülme
- Fiziksel olarak izole edilme (tenha büroya gönderilme vb.)
- Sözlü veya yazılı tehditler, bağırma
- İzinsiz ve keyfi biçimde görevin değiştirilmesi
- Yıldırma amacıyla disiplin soruşturması açılması
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi'ne göre mobbing iddiasında kesin delil şartı aranmamakta; olayların bütünü, tanıklıklar ve yaşam deneyimleri dikkate alınarak değerlendirme yapılmaktadır.
Hukuki Haklar
1. İş Sözleşmesini Haklı Nedenle Fesih
İş Kanunu'nun 24. maddesi uyarınca işçi, mobbinge maruz kaldığı takdirde iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedebilir. Bu durumda kıdem tazminatı hakkı doğmakta; ihbar tazminatı talep edilememektedir.
2. Maddi ve Manevi Tazminat
Mobbing mağduru işçi, Türk Borçlar Kanunu'nun 417. maddesi ve Türk Medeni Kanunu'nun 24. maddesi kapsamında maddi ve manevi tazminat talep edebilir.
3. İşe İade Davası
Mobbinge dayalı olarak iş akdi haksız yere feshedilen işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya, ardından iş mahkemesine başvurarak işe iade talep edebilir.
İspat Yükü ve Delil Toplama
Mobbing davalarında ispat yükü mağdur üzerindedir; ancak Yargıtay güçlü emareler bulunduğunda ispat yükünü işverene kaydırmaktadır. Toplanması gereken deliller:
- Yazılı iletişimler: e-posta, mesaj, yazışmalar
- Tanık ifadeleri (iş arkadaşları, aynı ortamı paylaşanlar)
- Psikolojik destek veya psikiyatri belgesi
- Tutanak ve şikayet kayıtları
- Görev değişikliği veya performans süreçlerine ait belgeler
Sonuç
Mobbing, hem hukuki hem de psikolojik açıdan ciddi sonuçlar doğuran bir ihlaldir. Mağdurların yaşanan olayları kayıt altına alarak en kısa sürede bir iş hukuku avukatına başvurması büyük önem taşımaktadır. Erken müdahale, hem delillerin korunmasını hem de hakların zamanında kullanılmasını sağlamaktadır.